Tuổi thọ: Yếu tố di truyền và lối sống giúp tăng tuổi thọ

Tuổi thọ của con người chịu ảnh hưởng từ cả yếu tố di truyền và lối sống hằng ngày. Hiểu rõ vai trò của từng yếu tố sẽ giúp mỗi người chủ động điều chỉnh thói quen sống, nâng cao sức khỏe và kéo dài tuổi thọ bền vững.

Tuổi thọ là gì và vì sao ngày càng được quan tâm?

Tuổi thọ được hiểu là khoảng thời gian trung bình một người có thể sống tính từ khi sinh ra. Trong những thập kỷ gần đây, tuổi thọ trung bình của con người đã tăng lên đáng kể nhờ sự tiến bộ của y học, điều kiện sống và ý thức chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, việc sống lâu không đồng nghĩa với sống khỏe, bởi nhiều người cao tuổi phải đối mặt với bệnh tật mạn tính và suy giảm chức năng cơ thể.

Chính vì vậy, nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tuổi thọ không chỉ nhằm kéo dài thời gian sống mà còn hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống, hạn chế phụ thuộc và duy trì khả năng sinh hoạt độc lập ở tuổi già.

Yếu tố di truyền ảnh hưởng đến tuổi thọ như thế nào?

Di truyền quyết định nền tảng sức khỏe

Nhiều nghiên cứu cho thấy yếu tố di truyền chiếm khoảng 20–30% khả năng quyết định tuổi thọ. Một số người sinh ra đã có lợi thế về gen liên quan đến tim mạch, chuyển hóa, miễn dịch hoặc khả năng chống lão hóa tế bào. Nếu trong gia đình có nhiều người sống thọ và ít mắc bệnh mạn tính, nguy cơ sống lâu của thế hệ sau cũng cao hơn.

Tuy nhiên, di truyền chỉ tạo ra nền tảng ban đầu chứ không quyết định hoàn toàn. Ngay cả những người có yếu tố di truyền tốt vẫn có thể giảm tuổi thọ nếu duy trì lối sống không lành mạnh trong thời gian dài.

Gen không quyết định tất cả

Ngược lại, những người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch, tiểu đường hay ung thư vẫn có thể sống lâu nếu biết kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ. Điều này cho thấy di truyền chỉ là một phần, còn lối sống mới là yếu tố có thể can thiệp và thay đổi mạnh mẽ nhất.

Lối sống – yếu tố then chốt giúp tăng tuổi thọ

Chế độ dinh dưỡng khoa học

Chế độ ăn uống cân đối, giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và protein lành mạnh giúp giảm nguy cơ bệnh mạn tính, từ đó kéo dài tuổi thọ. Việc hạn chế muối, đường, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn có tác động rõ rệt đến sức khỏe tim mạch và chuyển hóa, đặc biệt khi bước vào tuổi trung niên và cao tuổi.

Vận động thể chất đều đặn

Hoạt động thể chất giúp duy trì khối cơ, tăng cường sức mạnh xương khớp, cải thiện tuần hoàn và chức năng hô hấp. Ngay cả các hình thức vận động nhẹ như đi bộ, dưỡng sinh, yoga hay vật lý trị liệu cũng mang lại lợi ích lớn cho tuổi thọ nếu được duy trì thường xuyên.

Trong thực tế, vai trò của các chuyên gia được đào tạo từ Cao đẳng Vật lý Trị liệu ngày càng quan trọng trong việc hướng dẫn người cao tuổi tập luyện an toàn, phù hợp với thể trạng, hạn chế chấn thương và suy giảm chức năng.

Giấc ngủ và sức khỏe tinh thần

Ngủ đủ giấc và giữ tinh thần ổn định có ảnh hưởng sâu sắc đến tuổi thọ. Căng thẳng kéo dài làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, rối loạn miễn dịch và suy giảm trí nhớ. Ngược lại, những người có đời sống tinh thần tích cực, duy trì các mối quan hệ xã hội tốt thường có tuổi thọ cao hơn và ít mắc bệnh hơn.

Vai trò của chăm sóc sức khỏe ở tuổi già

Khi bước vào giai đoạn lão hóa, cơ thể bắt đầu suy giảm chức năng một cách tự nhiên. Nếu không được theo dõi và can thiệp kịp thời, các vấn đề nhỏ có thể nhanh chóng tiến triển thành bệnh lý nghiêm trọng. Do đó, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cần được thực hiện toàn diện, bao gồm theo dõi y tế định kỳ, phục hồi chức năng, dinh dưỡng hợp lý và hỗ trợ tinh thần.

Phục hồi chức năng không chỉ dành cho người bệnh sau tai biến hay chấn thương mà còn có vai trò phòng ngừa suy giảm thể chất, giúp người cao tuổi duy trì khả năng vận động và tự chủ trong sinh hoạt hằng ngày.

Giáo dục và đào tạo trong nâng cao tuổi thọ cộng đồng

Trước xu hướng già hóa dân số, nhu cầu về nguồn nhân lực y tế chuyên sâu ngày càng tăng. Các chương trình đào tạo tại Đại học Phục hồi chức năng đang góp phần quan trọng trong việc cung cấp đội ngũ chuyên môn có khả năng chăm sóc, phục hồi và nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi.

Nhờ sự kết hợp giữa kiến thức y học, phục hồi chức năng và chăm sóc toàn diện, người cao tuổi không chỉ sống lâu hơn mà còn sống khỏe mạnh, chủ động và có giá trị hơn trong gia đình và xã hội.

Tuổi thọ là kết quả của sự tương tác giữa yếu tố di truyền và lối sống. Dù không thể thay đổi gen di truyền, mỗi người hoàn toàn có thể chủ động cải thiện tuổi thọ thông qua ăn uống khoa học, vận động đều đặn, chăm sóc tinh thần và theo dõi sức khỏe định kỳ. Đây chính là chìa khóa để sống lâu, sống khỏe và sống có chất lượng.